 |
 |
|
Vondst wachttoren
Leidsche Rijn completeert puzzel ‘Romeinen lagen hier niet rustig in hun slaapzak’ Door Hans-Paul Andriessen UTRECHT - ,,Wat mij als archeoloog onder elektriciteit zette, was het moment waarop duidelijk werd hoe zwaar de wachttoren zelf was beveiligd tegen indringers. Er lag een greppel omheen waar scherpe stokken uitstaken als een opengesperde haaienbek. Neen, die Romeinse soldaten lagen hier niet echt lekker in hun slaapzak.’’
Archeoloog Erik Graafstal van de gemeente Utrecht is nog steeds beduusd van de ‘wereldvondst’ die hij en zijn collega’s die oktoberdag deden aan de rand van de wijk Vleuterweide. Bij toeval, want ze waren bezig met de opgraving van de Romeinse weg, die dwars door Leidsche Rijn liep. De weg liep langs de hele noordgrens van het Romeinse Rijk, vlak naast de Rijn die toen de grens vormde. |
Graafstal legt zijn hand op
het eeuwenoude hout. ,,En dan te bedenken dat dit de eerste paal van een
Romeinse wachttoren is die ooit gevonden is. Nog nooit is er zo’n stuk hout
gevonden.’’ Die goede conservering is te danken aan de hoge grondwaterstand
en het veen in Leidsche Rijn. Organisch materiaal werd hierdoor afgesloten
van zuurstof, waardoor het niet kon vergaan. Het is de eerste keer dat in Nederland zo’n wachttoren is gevonden. ,,Op zich kennen we ze wel van andere delen van het Romeinse Rijk. Maar hier vormde de Rijn de natuurlijke barrière. Op plekken waar geen natuurlijke grens was, bouwden de Romeinen voor de verdediging torens op gemiddeld zo’n 800 meter van elkaar. Onder andere in Zuid-Duitsland tussen Rijn en Donau en in Noord-Engeland de beroemde muur van Hadrianus. Er is altijd discussie geweest of de torens ook langs rivieren hebben gestaan. Nu blijkt dus dat we hier ook een soort muur van Hadrianus hebben gehad.’’ Opvallend is verder dat de gevonden toren uit circa 50 na Christus komt, dit blijkt uit aardewerk en mantelspelden die bij de toren zijn gevonden. ,,Dat is onverwacht vroeg. Daarmee is het waarschijnlijk de oudste van Noordwest-Europa. Die in Zuid-Duitsland en Engeland zijn vanaf het jaar 80 gebouwd.’’ Met de vondst van de wachttoren vielen de puzzelstukjes van het Leidsche Rijnonderzoek in elkaar. ,,We vermoeden dat we al eerder twee torens hebben gevonden, eentje 500 meter verderop en de ander 2500 meter. Maar dat wisten we niet zeker omdat de resten daar gedeeltelijk waren weggespoeld en nogal fragmentarisch waren.’’ Nu gaat Graafstal ervan uit dat alle drie de torens deel uitmaakten van een grote militaire verdedigingslinie, die langs de hele noordgrens heeft gelopen. In totaal moeten er zo’n 150 torens hebben gestaan in Nederland. Deze werden bemand met soldaten uit de 18 legerkampen (castella) die er in ons land waren, onder meer een in De Meern en een op het Domplein.
,,De wachttorens vormden het observatiescherm. Ze stonden op zichtafstand van elkaar. Elk kon een complete rivierbocht in de gaten houden. Als er een vijandelijke infiltratie dreigde, gaven de soldaten een rook of lichtsignaal aan het castellum in De Meern. Daar konden dan troepen vandaan komen. Overigens zal dat niet vaak gebeurd zijn.’’ De geschiedenisboekjes kunnen de prullenmand in. ,,De vondst toont aan dat de Nederlandse grenssector veel intensiever bewaakt is geweest dan werd aangenomen. Het zag er ook veel fysieker uit: een gesloten reeks kloeke torens op zichtafstand van elkaar. Ook blijkt dat de grensstreek veel belangrijker is geweest dan werd aangenomen. De grensrivier, de weg en de verdedigingsklinie, er lag hier een kwetsbare bundeling van militaire infrastructuur. Dat maakt het onderzoek in Leidsche Rijn ook zo belangwekkend. |
